Voor patiënten met obstructieve slaapapneu (OSA) is in Nederland vergoede zorg in de vorm van tongzenuwstimulatie beschikbaar. KNO-arts en somnoloog Peter van Maanen legt uit waarom tongzenuwstimulatie een elegante en effectieve behandeling kan zijn. Voor OSA-patiënt Harko Bisschop was de behandeling een laatste redmiddel: “Ik sta eindelijk weer volop in het leven.”
Nieuwe behandeling
OSA is een veelvoorkomende slaapstoornis waarbij de ademhaling tijdens de slaap herhaaldelijk stopt en weer op gang komt. Dit kan leiden tot klachten zoals vermoeidheid overdag, concentratieproblemen en een verhoogd risico op verschillende ernstige gezondheidsproblemen. CPAP (een apparaat dat continue positieve luchtwegdruk tijdens de slaap geeft), mandibulair repositieapparaat (MRA), positietherapie (rugligging vermijden) en leefstijladviezen vormen sinds lange tijd de niet-operatieve behandelingen van OSA. “Sinds een jaar of vijftien is daar de tongzenuwstimulatie bijgekomen”, vertelt Peter van Maanen (verbonden aan het OLVG). Van Maanen is gepromoveerd op de behandeling van positieafhankelijk OSA en heeft meegeschreven aan de richtlijn ‘Obstructief slaapapneu bij volwassenen’ uit 2018.
Weinig belastende ingreep
In deze richtlijn staat onder meer dat tongzenuwstimulatie overwogen dient te worden bij patiënten met OSA, een Apneu-Hypopneu Index (AHI) tussen 15 en 65 en een geobjectiveerde intolerantie voor CPAP.1 Een in Nederland veelgebruikte tongzenuwstimulator is het Inspire-systeem. “Voor het plaatsen van een Inspire maken we twee incisies”, vertelt Van Maanen. “We plaatsen op de borstkas, onder het sleutelbeen, een pulsgenerator net onder de huid. Iets dieper, tussen de tussenribspieren, plaatsen we een ademhalingssensor.” Deze sensor stuurt bij elke inademing een signaal naar een elektrode die in de hals rond de tongzenuw is geplaatst. De elektrode stimuleert de tong vervolgens eenzijdig naar voren. De operatie duurt in totaal iets langer dan een uur en wordt volgens Van Maanen als weinig belastend ervaren.
Leven gered
Dit laatste wordt bevestigd door Harko Bisschop, bij wie eind 2022 een Inspire werd geïmplanteerd. “Ik had al jarenlang een CPAP”, vertelt Bisschop. “Maar een paar jaar geleden moest ik over op een nieuw apparaat en dat werkte voor mij totaal niet.” Er volgt een frustrerend traject, waarbij verschillende OSA-klachten weer terugkomen en Bisschop bij de artsen zelf voor een Inspire pleit. “Er moest echt wat gebeuren, ik begon door de teruggekomen klachten behoorlijk depressief te worden.” Het plaatsen van de Inspire ervaarde Bisschop als weinig belastend. Na de plaatsing duurde het ongeveer een half jaar voordat alle OSA-symptomen weer verdwenen waren. “De Inspire heeft echt mijn leven gered. Ik slaap nu als een os en sta weer volop in het leven. In het begin merk je de beweging van je tong nog bewust op wanneer de therapie actief is, dat vraagt wat gewenning. Maar na een paar weken vergat ik hem zelfs uit te zetten als ik een slokje water ging drinken. En ik hoor van medegebruikers dat ze zelfs per ongeluk met een werkende Inspire op hun werk verschijnen.”
Elegante oplossing
Uit de gerandomiseerde, dubbelblinde EFFECT-studie kwam naar voren dat stimulering van de nervus hypoglossus, ten opzichte van een schijnbehandeling, een significante verbetering geeft in de AHI en de slaperigheid overdag.2 Ook Van Maanen is overtuigd van tongzenuwstimulatie als effectieve en elegante oplossing voor OSA: “Je antagoneert hiermee de specifieke pathofysiologie van de aandoening. Tijdens het slapen worden de spieren slap, met tongzenuwstimulatie zetten we weer spanning op de spieren, zodat de luchtweg opengaat. Bij de Inspire komt daar nog bij dat het de enige vorm van stimulatie is waarbij synchronisatie van de ademhaling optreedt. Dat is een unieke eigenschap die de behandeling nog effectiever maakt.”
Centre of Excellence
Een van de belangrijkste aspecten in de behandeling met tongzenuwstimulatie, is bepalen of de patiënt ervoor in aanmerking komt. Het OLVG blinkt hierin uit, wat samen met andere factoren leidde tot de uitverkiezing van het OLVG tot Center of Excellence voor de behandeling van obstructieve slaapapneu met tongzenuwstimulatie. “Dat geeft aan dat onze tongzenuwstimulatie het hoogste haalbare niveau heeft”, aldus Van Maanen. “Er zijn wereldwijd maar drie centra met dit predicaat.”
Van Maanen geeft wereldwijd onderwijs over de Inspire. “In Nederland zijn er momenteel vijf ziekenhuizen die de Inspire implanteren en er komen er nog meer aan. Het geeft veel voldoening om collega’s hierbij op weg te helpen en het niveau zo hoog mogelijk te houden.” Als patiënt draagt Bisschop ook bij aan de bekendheid van tongzenuwstimulatie: “Ik praat veel met OSA-patiënten voor wie dit mogelijk een optie is. Ik gun het iedereen om net als ik de levensvreugde weer terug te krijgen.”
Referenties
1. Richtlijn Obstructief slaapapneu (OSA) bij volwassenen (2018). Initiatief: NVALT / NVKNO
2. Heiser C et al. Effect of Upper Airway Stimulation in Patients with Obstructive Sleep Apnea (EFFECT): A Randomized Controlled Crossover Trial. J. Clin. Med. 2021, 10, 288
