Obesitas is een enorm probleem, dat wereldwijd nog voortdurend toeneemt. Patiënten grijpen alles aan om ervan af te komen. Verbetering van leefstijl is een goede basis, maar op zichzelf vaak onvoldoende effectief, en het vraagt veel zelfdiscipline. Veel mensen zoeken tegenwoordig hun heil bij medicatie, die steeds vaker en via allerlei kanalen wordt aangeprezen. Medicatie is weliswaar effectiever dan leefstijlinterventies alleen, maar heeft ook nadelen. De opkomst van nieuwe medicatie verruimt het behandelarsenaal, maar verandert niets aan het feit dat bariatrische chirurgie de meest krachtige en voorspelbare methode blijft om ernstige obesitas duurzaam te behandelen. Het bestuur van de DSMBS, de belangenvertegenwoordiger van de bariatrische chirurgie in Nederland, benadrukt: chirurgie vormt een onmisbare pijler in moderne obesitaszorg.
Hoe komt medicatie zo populair?
“Medicijnen worden vaak als wondermiddel verstrekt. Een belangrijke oorzaak is de vercommercialisering. Er is medicatie die in gespecialiseerde centra wordt voorgeschreven in combinatie met een programma om de leefstijl te veranderen, maar daarnaast zien we een parallel circuit ontstaan waarin aanbieders via commerciële promotie en sociale media spectaculaire resultaten beloven zonder enige vorm van begeleiding. Dit zorgt voor misleiding en risico’s. Als bariatrisch chirurgen maken we ons sterk voor zorg die is gebaseerd op veiligheid, expertise en al jaren bestaand wetenschappelijk bewijs.”
Wat voor problemen hebben jullie met deze ontwikkeling?
“Omdat de resultaten van medicatie overdreven positief worden afgeschilderd maar in de praktijk vaak tegenvallen, krijgt de hele obesitasbestrijding uiteindelijk een negatieve connotatie. De resultaten van medicatie in studieverband zijn best hoopgevend. Maar in de real world, met alle dagelijkse hindernissen, is het langetermijnresultaat van medicatie niet te vergelijken met de uitkomst van een bariatrische operatie. Veel gebruikers worden gehinderd door de moeite die het toedienen ze kost, de beperkte beschikbaarheid, de bijwerkingen, hoge kosten en weinig motiverende resultaten in vergelijking met de beloftes. Zodra ze beseffen dat ze dit levenslang moeten volhouden, haken velen af: onderzoek laat zien dat circa de helft van de patiënten binnen een jaar weer stopt met obesitasmedicatie. Door deze teleurstelling is het moeilijk weer gemotiveerd te raken voor een nieuwe stap om het overgewicht te bestrijden, terwijl een bariatrische ingreep ze wel goed zou kunnen helpen.”
Hoe zit het met de bijwerkingen?
“De bijwerkingen van medicatie kunnen niet alleen ongemak geven, er is ook kans op ernstige aandoeningen, zoals nierfunctiestoornissen of pancreatitis. Dat moet beslist professioneel gecontroleerd worden De resultaten en bijeffecten van medicatie worden overigens ook nog te gebrekkig geregistreerd, waardoor het aan inzicht over de exacte werking ontbreekt.”
Hoe gaat dat in de bariatrie?
“In onze bariatrische centra registreren en evalueren we onze behandelingen al meer dan tien jaar nauwgezet. We bieden deze zorg in Nederland geconcentreerd en op heel hoog niveau aan. De internationale ervaring met bariatrische chirurgie strekt zich inmiddels over meerdere decennia uit.”
Ik hoor tegenwoordig meer over medicatie dan over operaties
“Dat klopt. Men ziet maagoperaties als iets heftigs, waar men liever bij wegblijft. Maar ten opzichte van medicatie is bariatrie bewezen kosteneffectiever. Bariatrische chirurgie is niet alleen een veilige ingreep, maar uit vele grote internationale studies blijkt ook dat geopereerde patiënten aantoonbaar langer en gezonder leven. Het afwegen van de juiste behandeling in een multidisciplinair team is van grote meerwaarde en gebeurt zorgvuldig in alle bariatrische centra. Een maagverkleinende ingreep mag geen last resort schrikbeeld zijn, want dan doe je patiënten tekort. Medicatie is in de mode, maar als de medicatie onvoldoende werkt komen veel mensen alsnog uit bij de chirurgie.
Uiteindelijk willen we zoveel mogelijk kwaliteitsjaren aan iemands leven toevoegen. Hoe hoger de BMI en hoe ernstiger de comorbiditeiten, hoe meer gewichtsvermindering iemand nodig heeft. Met die kennis kun je gefundeerd een individueel behandelplan opzetten, waarbij voor ernstige gevallen een operatie vaak de medisch zinvollere keuze is.”
Hoe zit het met medicijnvergoedingen?
“De overheid wil medicatie in het basispakket voor dezelfde patiëntengroep als de chirurgie, omdat het de hoogste risicogroep betreft. Dat vinden wij een vreemde redenering, want voor die groep bestaat immers al de chirurgie. Je zou beter kunnen overwegen medicatie te indiceren voor de groep die daaronder zit, dus met een minder hoge BMI. Voor deze groep is een beperktere gewichtsafname vaak voldoende voor verbetering van de gezondheid. Of en in hoeverre dit zinvol en haalbaar is wordt op momenteel uitgezocht door het ZorgInstituut Nederland.”
Hoe is het met de capaciteit voor operaties?
“Chirurgische capaciteit is er voldoende. Er worden in Nederland elk jaar zo’n 13.000 operaties uitgevoerd. Er zijn echter véél meer mensen die medisch gezien in aanmerking komen. In de praktijk vindt echter slechts een fractie van hen de weg naar een operatie. Het primaire probleem is dat er te weinig naar ons wordt doorverwezen. Huisartsen en andere zorgprofessionals zijn vaak terughoudend en veel patiënten zien er tegenop. Een operatie is weliswaar ingrijpend, maar het levert ook een grote verbetering van de gezondheid op bij iemand met ernstig overgewicht. De kwaliteit van zijn of haar leven verbetert er enorm door: ‘Had ik dit maar eerder gedaan’, horen we dagelijks van onze patiënten op de poli.”
Meer informatie vind je op www.dsmbs.nl
