In de wereld van vermogensbeheer en beleggingspsychologie heeft prof. dr. Ben Jacobsen zijn sporen al lang geleden verdiend. De hoogleraar financiering aan TIAS School for Business and Society(Universiteit van Tilburg) publiceerde tientallen academische artikelen in toonaangevende tijdschriften, schreef zes boeken en stond jarenlang bekend als scherpzinnig columnist voor onder meer het AD en HP/De Tijd. Zijn specialisme: het ontrafelen van menselijk gedrag in financiële markten.
De macht van de Amerikaanse beurs
“Wat in Amerika gebeurt, is leidend,” zegt Jacobsen zonder aarzeling. “Dat is al veertig jaar zo, zolang ik me met beleggen bezighoud. De financiële markten draaien om informatie, en die informatie komt nog altijd primair uit de VS.” Toch betekent dat niet dat Nederland of Europa slechts toeschouwers zijn. “Er zijn hier uitstekende bedrijven met internationale slagkracht, denk aan ASML of Adyen. Die staan minder in de schijnwerpers dan Amerikaanse techreuzen, maar juist dat creëert kansen. In markten waar minder aandacht is, is de kans groter dat prijzen niet volledig alle informatie weerspiegelen. Dat maakt ruimte voor rendement, mits je op het juiste moment instapt.” De dominantie van Amerikaanse beurzen, zegt Jacobsen, maakt Europese markten niet overbodig, maar eerder ondergewaardeerd. “Wie alleen naar Wall Street kijkt, ziet de helft van de wereld over het hoofd.”
De kudde en het kompas
Als expert in behavioural finance weet Jacobsen als geen ander dat beleggers – ook professionele – zelden puur rationeel handelen. Hij glimlacht: “Mensen zeggen vaak dat beleggers irrationeel zijn, maar wat is rationeel? Stel: je zit in een bioscoop en ziet twee mensen hard naar buiten rennen. Dan ren jij ook. Misschien is er brand, misschien niet. Je hebt geen tijd voor analyse, dus je kiest voor veiligheid. Dat lijkt voor een buitenstaander irrationeel kuddegedrag, maar is het niet.”
Het probleem, legt hij uit, is dat steeds meer beleggers blind zijn gaan volgen; niet elkaar, maar indexfondsen en algoritmes. “Vanaf de jaren tachtig kwam het idee van marktefficiëntie op: koersen zijn onvoorspelbaar en alle informatie zit al in de prijs. Dat leidde tot de opkomst van indexfondsen en ETF’s. Steeds meer geld stroomde naar passieve strategieën, terwijl fundamenteel onderzoek naar bedrijven op de achtergrond raakte. Dat heeft de markt veranderd.”
De wetenschap achter het volgen van de markt
Opmerkelijk genoeg, zegt Jacobsen, komt de hele filosofie achter indexbeleggen niet voort uit de praktijk, maar uit de wetenschap. “Het idee dat het analyseren van bedrijven geen zin heeft omdat alle informatie al in de koers is verwerkt, is geboren in de academie. Voeg daar het wetenschappelijke inzicht aan toe dat spreiding risico verlaagt, en je krijgt precies het principe achter indexfondsen en ETF’s zoals die van Vanguard.” Hij glimlacht. “Vanguard is groot geworden op twee academische waarheden: markten zijn efficiënt en diversificatie loont. Het is eigenlijk fascinerend dat juist in een tijd waarin wetenschap vaak onder vuur ligt, we vergeten hoeveel invloed diezelfde wetenschap al heeft gehad. Een groot deel van het wereldwijde beleggingsverkeer rust op wetenschappelijke ideeën.”
Toch ziet hij nu een verschuiving. “Dezelfde wetenschap die ooit stelde dat markten niet te voorspellen zijn, nuanceert dat nu. Er zijn wél variabelen die voorspellende waarde hebben. En naarmate meer beleggers blind de markt volgen, ontstaat opnieuw ruimte voor wie zelf analyseert. De cirkel is rond.”
Regionalisering: de terugkeer van de nabijheid
De globalisering die decennialang vanzelfsprekend leek, wankelt. Handelsblokken verharden, de dollar verliest terrein en geopolitiek drukt zijn stempel op valuta en waarderingen. “Diversificatie blijft belangrijk voor indexbeleggers,” nuanceert Jacobsen, “maar we zien wel dat beleggers opnieuw nadenken over waar ze hun geld laten werken. De dollar is flink verzwakt, mede door Trumps beleid. Voor Europese beleggers zijn Amerikaanse aandelen daardoor minder aantrekkelijk geworden. Professionele partijen dekken dat valutarisico af, maar particuliere beleggers doen dat meestal niet. Daardoor komt er vanzelf meer aandacht voor Europese markten en dat is geen slechte ontwikkeling.”
Hij ziet het als een tijdelijk, maar betekenisvol kantelmoment: “Of de VS over vier jaar nog een democratie is, weet niemand. Dat maakt onzekerheid de enige constante.”
Klimaat: het vergeten systeemrisico
Wanneer het gesprek op klimaatverandering komt, valt Jacobsen even stil. Dan zegt hij: “We’re rearranging the deckchairs on the Titanic.” Hij bedoelt het letterlijk. “We vechten om grenzen en migratie, maar negeren het grootste risico dat er is. Bepaalde klimaatkantelpunten zijn al gepasseerd. Oceaanopwarming, smeltende gletsjers, verdwijning van koraal; dat draaien we niet meer terug. En toch investeren we meer in defensie dan in verduurzaming.” De gevolgen voor financiële markten zijn volgens hem onvermijdelijk. “Verzekeraars zullen bepaalde gebieden niet meer dekken. Huizen worden onverkoopbaar, regio’s onbewoonbaar. Dat vertaalt zich direct in kapitaalstromen en waarderingen.”
Ook de obsessie met economische groei krijgt ervan langs. “We meten groei, maar vergeten te vragen: groei van wat? Papier schuiven telt ook als groei, maar daar wordt niemand beter van. Groei is pas goed als ze de juiste richting opgaat en dat is lang niet altijd zo.”
AI, informatie en het menselijke inzicht
Jacobsen ziet een paradox: hoe meer data er beschikbaar zijn, hoe groter de kans dat wie echt zoekt, iets unieks vindt. “Vroeger hadden professionele beleggers allemaal dezelfde informatie. Nu heeft iedereen toegang tot enorme hoeveelheden data. Dat maakt de markt efficiënter, maar ook complexer. De belegger die bereid is te graven, heeft juist nu een voorsprong.”
Zelf belegt hij al jaren actief. “Ik belegde met indexproducten op basis van market timing. Nu kies ik bewust individuele bedrijven. De markt is niet altijd efficiënt, en dat biedt kansen. Zelfs grote namen als Apple en Amazon kunnen langdurig onder- of overgewaardeerd zijn.”
Wat hem zorgen baart, is de vervagende grens tussen echt en nep. “We gaan een tijd tegemoet waarin je niet meer weet wat waar is. Beelden, cijfers, nieuws, alles kan gegenereerd worden. Dat maakt de zoektocht naar waarheid ook in beleggen steeds moeilijker. Maar dat maakt menselijk inzicht des te waardevoller.”
‘Wie graaft, vindt waarde’
Aan het eind van het gesprek blijft Jacobsen nuchter optimistisch. “De wetenschap leert ons dat markten niet perfect zijn. Dat is goed nieuws. Er zijn nog steeds kansen, juist omdat veel beleggers die niet meer zien. Wie bereid is verder te kijken dan headlines en algoritmes, kan nog altijd waarde vinden.”
Zijn advies aan particuliere beleggers is even helder als geruststellend: “Wie er geen tijd in wil steken, is met een wereldwijde indextracker prima bediend. Maar wie nieuwsgierig blijft, dieper graaft en durft te denken, die bepaalt nog altijd zijn eigen koers.”
